Hukuk Yargılamasında E-Duruşma Yönetmeliği Resmî Gazete’de Yayımlanarak Yürürlüğe Girdi

Hukuk yargılamalarında aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden, tarafın veya vekilinin duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine; tanığın, bilirkişinin, uzmanın ve diğer ilgililerin dinlenilmelerine olanak sağlayan e-duruşma uygulamasının usul ve esaslarını belirleyen “Hukuk Muhakemelerinde Ses Ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik”(*Yönetmelik), 30 Haziran 2021 tarih ve 31527 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikte düzenlenen ve elektronik ortamda yapılması gerekmekle birlikte henüz UYAP’ta bulunmayan işlemlere ilişkin hükümler ise, gerekli yazılım çalışması tamamlandıktan sonra uygulanacak.

Yönetmelik hükümlerine göre e-duruşmalarda uyulacak ilke ve kurallara ilişkin detaylar ise şöyle;

Yönetmeliğe Göre E-Duruşmalarda Uyulması Gereken İlkeler (Md. 4/1)

e-duruşmalarda uyulacak ilkeler konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yargılama ilkelerini tekrar eden Yönetmelik, yeni ilkeler de getiriyor. Örneğin; ses ve görüntü kaydı yapılıyor olmasının duruşmaya katılanların kişisel verileri konusunda hassasiyet gerektirdiğinin farkındalığıyla kişisel verilerin korunması ilkesi Yönetmeliğin yenilikleri arasında. Diğer ilkeler ise madde metninde aşağıdaki gibi sıralanıyor;

  • Bilgi güvenliğinin sağlanması.
  • Kişisel verilerin korunması.
  • Hizmet kalitesinin sağlanması.
  • Ulusal ve uluslararası standartların sağlanması.

E-Duruşmaya Kimler Katılabilir? (Md. 6/1)

e-duruşmalarda, taraf veya vekili bu Yönetmelikte belirlenen yerden duruşmaya katılabilecek ve usul işlemleri yapabilecektir. Ayrıca e-duruşmalarda tanık, bilirkişi, uzman ve diğer ilgililer de dinlenilebilecek.

 

E-Duruşma Talebi Nasıl Ve Ne Zaman Yapılmalıdır? (Md. 8)

Taraflardan biri veya vekili, duruşmaya e-Duruşma Sistemi yoluyla katılmayı, usul işlemleri yapmayı ya da tanığın, bilirkişinin veya uzmanın e-duruşma sistemi yoluyla dinlenilmesini gerekçesiyle birlikte mahkemeden talep edebilecektir. e-Duruşma, UYAP mobil uygulamaları, avukat veya vatandaş portalı üzerinden duruşma gününden en az iki iş günü önce mahkemesinden talep edilecektir. Birden fazla vekil ile takip edilen dosyalarda e-Duruşmaya, ancak talepte bulunan ve talebi kabul edilen vekiller katılabilecektir.

E-Duruşma Talebi Konusunda Mahkeme Nasıl Karar Verecektir? (Md. 9)

Duruşma talebi hakkında hâkim, duruşma gününden en az bir iş günü önce kabul veya ret kararı verecektir. Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir, herhangi bir itiraz yapılması öngörülmemiştir.

Aşağıdaki sebeplerden birinin bulunması durumunda e-Duruşma talebini hâkim gerekçesini göstererek reddedebilecektir;

  • Talebin süresinde yapılmaması.
  • Talebin hakkın kötüye kullanılması veya yargılamayı sürüncemede bırakma amacı taşıması.
  • e-Duruşma yapılmasını zorlaştıran hukuki, fiilî veya teknik engellerin bulunması.

Hastalığı, yaşlılığı veya engelliliği sebebiyle mahkemeye bizzat gelmesi durumunda zorluk yaşaması muhtemel olan taraf, tanık, bilirkişi, uzman ve diğer ilgililerin talepleri hâlinde öncelikle e-Duruşma Sistemi yoluyla dinlenilmelerine karar verilmesi gerekmektedir.

Duruşma talebinin kabulüne veya reddine ilişkin karar, UYAP üzerinden veya diğer usullerle talepte bulunana bildirilecektir.

Mahkemenin Re’sen E-Duruşma Kararı Alabileceği Durumlar Hangileridir? (Md. 10)

Mahkeme; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin, e-Duruşma Sistemi yoluyla dinlenilmesine ilgililerin talebini aramaksızın resen karar verebilecektir. Ayrıca, mahkeme; tanığın, bilirkişinin veya uzmanın e-Duruşma Sistemi yoluyla dinlenilmesine resen karar verebilme imkânına da sahiptir. İsticvap olunacak veya yemin edecek taraf, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve mahkemeye bizzat gelemiyor ise öncelikle e-Duruşma Sistemi yoluyla isticvap olunması veya yemin ettirilmesi gerektiği de hüküm altına alınmıştır.

E-Duruşmaya Katılım Nereden Sağlanacaktır? (Md. 11)

e-Duruşma talep eden taraf vekili,

  • kendi avukatlık bürosundan,
  • baro tarafından bu amaç için belirlenen bölümden,
  • adliyede bu amaca tahsis edilen yerden

veya

  • her türlü etki ve yönlendirmeden uzak, ilgilinin yüz ifadelerini, vücut hareketlerini, tavır ve davranışlarını gözlemlemeye, duygularını anlamaya ve söylediklerini net bir şekilde dinlemeye imkân sağlayacak nitelikte uygun bir yerden duruşmaya katılabilir.

 

Taraf kendisi de bizzat, vekili ile birlikte yukarıda belirtilen yerlerden duruşmaya katılabilir. Ancak taraf isticvap olunacak ya da yemin edecekse bulundukları yerdeki adliye veya ceza infaz kurumlarında bu amaca tahsis edilen yerden duruşmaya katılabilecektir. Hastalığı, yaşlılığı ya da engelliliği gerekçesiyle tarafın, e-Duruşma Sistemi yoluyla duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapabilmesine karar verilmişse, adliyeye gitmesine gerek kalmaksızın bulunduğu mesken ya da kurumdan duruşmaya katılabilmesine olanak tanınmıştır.

 

e-Duruşma talep eden veya mahkemece e-Duruşma Sistemi yoluyla dinlenilmesine karar verilen tanık, bilirkişi, uzman ve diğer ilgililer bulundukları yerdeki adliye veya ceza infaz kurumlarında bu amaca tahsis edilen yerden duruşmaya katılabilir. Ancak bunların hastalığı, yaşlılığı veya engelliliği sebebiyle; e-Duruşma Sistemi yoluyla duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapabilmesine karar verilmişse, bu durumda adliyeye gelmelerine gerek kalmaksızın bulundukları mesken ya da kurumdan duruşmaya katılabilirler.

E-Duruşmaların Kaydı Hususunda Yönetmelik Hangi Düzenlemeleri İçermektedir? (Md. 14-15)

 

Tıpkı yüz yüze duruşmada olduğu gibi, e-Duruşma sırasında da fotoğraf çekilemeyecek ve hiçbir şekilde ses ve görüntü kaydı yapılamayacaktır. Ancak, yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde gerekçesini belirterek, mahkeme tarafından kayıt yapılabilecektir. e-Duruşma Sistemi ile elde edilen kayıtlar, mahkemece e-Duruşmanın yönetildiği bilgisayarda veya veri depolayabilen aygıta aktarılarak dosyasında saklanmak üzere Merkezi Kayıt Sisteminde iki hafta süre ile muhafaza edilecek,  süre sonunda Merkezi Kayıt Sistemindeki bu veriler geri döndürülemeyecek şekilde silinecektir. Bu şekilde alınan kayıtlar mahkemenin ve ilgili kişilerin açık izni olmadıkça da hiçbir yerde yayınlanamayacaktır.

Kimlik Tespiti Ve Duruşma İşlemleri Nasıl Yapılacaktır? (Md. 12)

e-Duruşmaya katılan taraf vekilinin kimlik tespiti; güvenli elektronik imza veya mobil imza ile UYAP kayıtları ve benzeri yöntemler kullanılarak mahkemece yapılacaktır. Vekili ile birlikte ve onun yanından e-Duruşmaya katılan tarafın kimlik tespiti, UYAP kayıtları incelenerek veya benzeri yöntemler kullanılarak mahkeme tarafından gerçekleştirilecektir.

Mahkemece e-Duruşmaya katılmasına karar verilen taraf, tanık, bilirkişi, uzman ve diğer ilgililerin kimlik tespiti; bulundukları yerdeki adliye veya ceza infaz kurumunda e-Duruşma için tahsis edilen yerde görevlendirilecek yazı işleri müdürü, zabıt kâtibi veya ceza infaz kurumu görevlisi tarafından yapılacak ve işlem tutanakla tespit edilecektir.

 

Hastalığı, yaşlılığı veya engelliliği sebebiyle bulunduğu mesken veya kurumdan e-Duruşmaya katılan taraf, tanık, bilirkişi, uzman ve diğer ilgililerin kimlik tespiti, güvenli elektronik imza veya mobil imza kullanılarak yapılacaktır.

 

Duruşma Sistemi yoluyla beyanda bulunan tarafın, vekilin ve diğer ilgililerin sözlü açıklamaları, zabıt kâtibi aracılığıyla tutanağa yazdırılacak, e-Duruşmaya katılan taraf veya vekili ile dinlenilen bilirkişi, uzman ve diğer ilgililer, UYAP üzerinden belge iletebilecektir. e-Duruşma Sistemi yoluyla beyanda bulunan tarafın, vekilin veya ilgililerin imzası, UYAP’a entegre olmuş güvenli elektronik imza ile alınabilecektir.

 

Teknik Aksaklıklar Halinde Uygulanacak Hükümler (Md. 13)

e-Duruşma esnasında ses ve görüntü naklinin aynı anda sağlanamaması veya yaşanan kesintinin beyanların anlaşılmasını güçleştirmesi durumunda e-Duruşma yeniden açılacaktır. Söz konusu aksaklığın devam etmesi hâlinde gerekçesi belirtilerek e-Duruşma sonlandırılacak ve bu husus tutanağa geçirilecektir.

Taraf veya vekilin kusuru olmaksızın teknik sebeplerden dolayı e-Duruşmanın yapılamaması hâlinde, ilgili taraf veya vekil yönünden tarafların duruşmaya gelmemesi, sonuçları ve davanın açılmamış sayılmasına ilişkin hükümler uygulanamayacaktır.

e-Duruşma öncesinde veya e-Duruşma sırasında ortaya çıkan teknik sorunlar ve bu sorunların kaynağı, istem hâlinde Bakanlık tarafından mahkemeye bildirilir.

Sonuç Ve Değerlendirme

Hukuk yargılamasında e-duruşma taraflar, vekilleri ve yargılamaya katılan diğer ilgililer bakımından önemli kolaylıklar sağlaması beklenen bir uygulamadır. Zamandan ve masraftan sağlanacak tasarrufun yanı sıra, duruşmada fiziken bulunulamaması nedeniyle gerçekleşecek hak kayıplarının önleyecek olması nedeniyle de yargı sistemimizde hem uygulayıcılar hem de yargılamaya katılan özneler için oldukça avantajlıdır. Adil yargılanma hakkı kapsamında yer alan ve aynı zamanda Anayasal bir ilke olan duruşmaların aleniliği ilkesi bakımından  e-duruşmalara  kamunun katılımının sağlanamayacak olması Yönetmeliğin eleştiriye açık taraflarından biridir. Zaman içerisinde Yönetmelik hükümlerindeki belirsizlik arz eden noktalar ve uygulamada çıkacak sorunların da giderileceği umularak tüm yargı mensupları ve vatandaşlarımız için faydalı olmasını temenni ederiz.

Saygılarımızla.

Solmaz Hukuk ve Danışmanlık Ekibi

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir